Ако сте активни во групите за програмирање на друштвените мрежи тогаш веројатно го препознавате Никола Ѓоргиев. Никола е активен, и често се појавува со одговори или  совети, активен е и под псевдонимот Смајли, а на форумот на ИТ.МК како „niki_hack“. Можеби се сеќавате и на неговите YouTube туторијали за React ReactJS, HTML и CSS, JavaScript или Unity на неговиот јутуб канал Smiley Tech MKD.

Овој пат, Никола го има можеби и најголемиот проект до сега. Од пред неколку месеци започна да работи на свој оперативен систем. Оперативниот систем  не е нова дистрибуција на Linux туку е нов оперативен систем изработен од нула. За целиот проект да заврши тој користи вештачка интелигенција која помага со имплементација, но сите конечни одлуки ги прави Никола.

Велиш дека ова е сон од твојата 12-та година. Што беше она што тогаш те фасцинираше кај оперативните системи, а што денес, по толку години, те натера конечно да седнеш и да напишеш 100 000 линии код?

Кога имав 12 години „оперативен систем“ за мене беше главно визуелниот дел – како изгледа и како се движиш низ него. Дури имав и детска идеја: интерфејс како коцка што ја вртиш, а секоја страна е посебен виртуелен екран. Денес ми е смешно, ама убаво покажува колку рано ми се вртеше таа тема во глава.

Што ме натера сега? Комбинација од две работи: прво, конечно имам доволно искуство да знам како да „склопам“ голем систем со јасна архитектура; и второ, денешните AI алатки (кога се користат правилно) го прават возможен истиот тип амбиција што порано бараше цел тим. SmileyOS е мој начин да докажам дека со дисциплина, добра архитектура и AI како засилувач – и поединец може да изгради нешто што до вчера звучеше како научна фантастика.

Кој беше моментот на инспирација кога си рече: „Сега е време, ќе го направам SmileyOS“?

Почна како предизвик на еден неформален разговор со колеги од Valtech. Тие планираа да воведат Copilot, а јас веќе подолго време користев AI за лични проекти – уште пред „vibe coding“ да стане популарен термин. Во еден момент им реков: „Со vibe coding може да се направи и оперативен систем.“

За да не остане само на зборови, пред нив отворив Cursor и напишав едноставен prompt: да се крене најпрост bare‑metal систем во Rust и да видам „hello world“ на екран во виртуелна машина. За неколку минути имаше генериран код, не стартуваше веднаш – ама тогаш си ветив (и им ветив) дека за една недела ќе проработи ако терам по малку секој ден. Така и беше: SmileyOS v0.1 се роди за една недела, и беше многу повеќе од „hello world“.

На проектот како помошник користиш вештачка интелигенција. На кој модел падна изборот и зошто?

Пробав повеќе модели, но за low‑level теми (OS, меморија, хардвер, компајлер/линкер детали) најконзистентен ми беше Claude Opus 4.5 Max. Едноставно, почесто „погодува“ од прва и има подобар осет за комплексни системи. За помали задачи и брзи итерации користам побрз/поевтини модели како Composer 1 и други, ама кога решавам најтешки проблеми – најчесто одам со Opus.

Ова горе е статистика за 2025 од курсор што сум користел, но ова е за сите лични проекти кој сум ги работел 2025та.

Како конкретно AI ти помогна во процесот? Дали беше твој „ко-пилот“ во дебагирањето или ти помогна во архитектурата на самиот систем од нула?

AI ми беше „силен асистент“ за брзина, ама архитектурата ја држам јас. Најточно би го опишал вака:

• Јас одлучувам што градиме, зошто така, и како се вклопува во целината.
• AI го забрзува имплементирањето, предлозите за пристап и проверката на идеи.

Процесот ми е прилично строг: прво истражувам со ChatGPT (концепт, пристапи, trade‑offs), си правам краток план, па во Cursor работам со Plan Mode – со контекст што ми е потребен и со јасна цел за таа итерација. На пример, кога имав проблем со перформанси на високи резолуции, прво истражив кои техники ги користат други системи, па потоа имплементирав конкретни оптимизации една по една. Така AI е корисен, но не „возач“ – јас го држам воланот.

Многу програмери се плашат дека AI ќе им ја земе работата. Ти, напротив, го користиш за да изградиш нешто што до пред 5 години беше незамисливо за поединци. Која е твојата порака до оние што се скептични кон AI?

Јас тоа го гледам како еволуциски скок, не како закана. Слично како што првите програмски јазици ја поместија индустријата од чист assembly, па потоа интернетот ја смени целата динамика на учење и работа.

AI не ја „брише“ потребата од инженери – ја менува вредноста. Вредат луѓе што знаат да размислуваат системски, да донесат архитектонски одлуки, да постават процес и да валидираат резултат. Мој совет е едноставен: кој ќе научи да работи со AI како алатка – ќе има огромна предност. Веќе гледам огласи каде „AI‑first“ не е маркетинг, туку услов.

SmileyOS не е уште една Linux дистрибуција, туку нов систем од нула. Имаше ли некој дел од тие 100.000 линии код што те држеше буден доцна во ноќта?

Да – драјверите и дебагирањето на „жив“ хардвер. Кога пишуваш OS од нула, во еден момент престануваш да се бориш со апликациски код и почнуваш да се бориш со реалност: спецификации, уреди што се однесуваат различно, и логови што не се секогаш пријателски.

Најтешкиот дел не е само да напишеш код, туку да направиш систематски процес за дебаг: циклусот е „build → boot → тест → логови → поправка“, и тоа се повторува многу пати. Со тек на време си го олеснив тоа: од рачно читање/препишување логови, до подобри алатки во самиот систем и полесен начин да ги извлечам логовите додека работам. Тоа ми беше најголемиот „ноќен“ дел од проектот – не толку големината на кодот, колку упорноста и трпението.

*пред да имплементирам дебагирање преку мрежа, процесот одеше рачно, или ги прекуцував логовите од реалниот уред во Cursor, а подоцна морав да сликам со телефон и сликите да ги пуштам на cursor. Сега е полесно ги поврзуваш уредот на кој што развиваш и тој каде што тестираш преку мрежен кабел и читаш логови во реално време.

Системот е оптимизиран за стари компјутери и нема GPU имплементација. Зошто одлучи да го поставиш овој технички лимит?

Ова беше свесен компромис. GPU поддршка значи многу поголема сложеност (драјвери, графички стек, различни генерации хардвер), а мојата цел е SmileyOS да работи добро на постари машини и да биде стабилна едукативна платформа.

Наместо GPU, одев со софтверски оптимизации што даваат реална добивка:

• Compact Mode (пониска резолуција кога треба перформанс)
• Render quality режими за баланс меѓу брзина и изглед
• Dirty‑region rendering (рендерирање само на деловите што се смениле)
• Frame skipping кога е потребно

На тест машина (Dell Inspiron Mini 910) ова ми дава флуидно искуство и стабилни перформанси. GPU е во roadmap како „последна опција“ – ако софтверските оптимизации не бидат доволни.

Иако започна како предизвик, сега идејата ти е децата да учат програмирање преку SmileyOS. Имаш ли некое искуство како дете кое влијаеше врз дизајнот на твојот сопствен програмски јазик во системот?

Да, многу. Јас почнав со програмирање релативно рано (некаде на 12 годишна возраст) – не преку училиште, туку сам, преку форуми како Macedonian Dark Security, eMagare, IT.mk (мислам уште стојат мој теми на форумот под името niki_hack :)) и експерименти. Прво се фатив за C++, подоцна во школо работевме Pascal, а низ кариерата поминав низ повеќе јазици како PHP, C#, JavaScript/TypeScript, Dart и Rust.

Тоа искуство ми даде една јасна лекција: за дете, најголемата бариера не е „логиката“, туку комплексната синтакса и прерано изложување на детали што не им требаат во старт. Затоа Smilium го дизајнирав да биде едноставен за читање и пишување, со синтакса блиска до JavaScript (пошто е интуитивна и популарна), но со „огради“ што го прават учењето полесно: помалку правила, помалку магија и јасни пораки кога ќе згрешиш.

Идејата ми е детето брзо да стигне до моментот „направив нешто што работи“ – било да е мала терминал-апликација или проста игра – а потоа постепено да воведуваме посериозни концепти. Значи, Smilium не е направен да биде најмоќен јазик, туку да биде најпријателски старт за учење програмирање преку SmileyOS.

Подготвуваш и книги на македонски јазик. Колку е важно децата да ја разберат како работи ОС (терминалот, шел апликациите), наместо само да бидат корисници на готови апликации?

Денешните деца растат со технологија и ја користат секојдневно, но во најголем дел остануваат само корисници – кликаат копчиња и користат апликации без да знаат што се случува „под хауба“. Со тие основи најчесто се запознаваат многу доцна, дури кога ќе решат дека програмирањето ќе им биде професија.

Јас верувам дека клучен дел од учењето програмирање е да го разбереш и екосистемот во кој живее софтверот. Затоа SmileyOS е замислен како патека што постепено ги воведува децата во реалниот свет на компјутерите:

• почнуваат со терминал и основни команди (без страв, со јасни објаснувања)
• продолжуваат со shell апликации – мали програми што веднаш даваат резултат
• потоа одат кон визуелни (UI) апликации
• и на крај кон игри, каде што мотивацијата и креативноста најмногу растат.

Оваа прогресија не е случајна – половина од мојата кариера е game development, и знам колку е важно детето да има чувство дека гради нешто свое и забавно. Целта е да не учат само „код“, туку да стекнат реална слика како функционира компјутерот и да добијат самодоверба дека можат да создаваат, не само да користат.

Многумина би рекле дека е „лудост“ да се пишува нов OS во 2025 година покрај Windows, macOS и Linux. Што е она што SmileyOS го нуди, а што големите корпоративни системи го изгубија по пат?

Ако целта ти е да направиш „уште еден“ општ оперативен систем што ќе се натпреварува со Windows, macOS и Linux – да, тоа би било лудост. Но SmileyOS не е тој тип проект. Тој е намерно фокусиран: едукативна платформа за деца, направена од нула, со цел да им даде чист и безбеден старт во програмирање.

Она што големите корпоративни системи го изгубија по пат е јасната намера и едноставноста. Тие мора да бидат сè за сите: милиони функции, бескрајни сетинзи, апдејти, нотификации, апликации, рекламен и „attention“ екосистем околу нив. За учење, тоа често е контрапродуктивно.

SmileyOS носи нешто различно, во три јасни точки:

1. Offline by design – нема реклами, нема социјални мрежи, нема бескрајни дистракции. Детето добива средина за фокус и учење.
2. Работи на многу стар хардвер – оптимизиран е да работи на компјутери од раните 2000-ти, што значи родителите не мора да купуваат скап уред за детето да учи.
3. Цел екосистем за учење – терминал, shell апликации, UI апликации и игри (со сопствен јазик и материјали). Значи не е само „OS“, туку комплетна патека од прв чекор до реални проекти.

Затоа SmileyOS не се обидува да ги „победи“ големите системи, туку да понуди нешто што тие не го таргетираат: едноставна, стабилна и намерно ограничена средина каде децата учат да создаваат, не само да користат.

Освен SmileyOS кој е твојот омилен оперативен систем?

Од 2013 година најмногу користам macOS. Тогаш бев на Work & Travel во САД, успеав да заработам и да си купам MacBook Pro – искрено, една од најдобрите инвестиции што сум ги направил, и од тогаш ми лежи комбинацијата од стабилност, UX и екосистем.

Пред тоа бев на Windows (до Windows 7), кратко пробав и Ubuntu во периодот кога дојде катастрофата наречена Windows 8 :), а после тоа се задржав на macOS до денес.

Од поновите системи, HarmonyOS ми е многу интересен и мислам дека има потенцијал, иако се уште не сум имал шанса да го пробам подетално.

Избра да го градиш проектот јавно (build-in-public) заедно со заедницата, наместо веднаш да бркаш инвеститори. Која е твојата крајна цел – што сакаш да видиш кога SmileyOS ќе биде целосно готов и во рацете на корисниците?

Ја градам приказната јавно затоа што SmileyOS не сакам да биде само „уште еден проект“, туку нешто што реално ќе го користат деца и родители. Мојата визија е во неколку фази:

1. Едукативен пакет за самостојно учење
   Првата цел е SmileyOS да се продава како комплет: оперативен систем + 4–5 книги со практични лекции и проекти. Фокусот е на македонски, а паралелно би сакал да има и верзија на албански (и за OS и за книгите). Ако моделот заживее, логичниот следен чекор е проширување во регионот со други јазици.
2. Организирано учење / програми и школи
   Паралелно или како втора фаза, целта ми е SmileyOS да стане основа за моја школа за програмирање за деца, со стандарден пристап и материјали – во стил на франшиза. Значи, јас ја градaм платформата (OS + јазик + книги + задачи), го дефинирам curriculum-от и методологијата, а потоа моделот може да се реплицира: исти лекции, ист квалитет, исти резултати – без разлика дали школата е во Скопје или во друг град/држава. На тој начин, децата учат преку практични проекти со менторство, а целото искуство е конзистентно и скалабилно.
3. „Smilio“ – едноставен и евтин лаптоп за учење
   Најамбициозната визија е сопствен уред: минимален, евтин лаптоп што не бара силна конфигурација (едноставен процесор, батерија, екран, тастатура, неколку USB порти) и е направен специјално за SmileyOS и учење. Ова е фаза што бара сериозна инвестиција и партнерства, но е нешто што би имало голема вредност за локалниот пазар.

Бидејќи проектот го градам јавно (build-in-public), секој што сака може директно да помогне преку поддршка на: https://buymeacoffee.com/smileytech.mk. За поддржувачите имам и јасни нивоа на признанија (поедноставено):

• $1+: име во печатените книги
• $5+: име во OS (boot екран / Wall of Fame / команда thanks)
• Топ 3: дополнително истакнување во About
• Корпоративни спонзори: опции за брендирање по договор

Добивај известувања

Најава

Извести ме за

нови коментаринови одговори на мои коментари

Label

{} [+]

Name*

Email*

Website

Label

{} [+]

Name*

Email*

Website

0 Коментари

Најнови

Најстари Со највеќе гласови

Inline Feedbacks

View all comments