Daedalus како клучна инфраструктура за развој на вештачката интелигенција во Грција

Грција официјално го пушти во работа Daedalus, најмоќниот суперкомпјутер инсталиран во земјата досега, со што се позиционира поамбициозно во европскиот развој на вештачка интелигенција и високоперформансно пресметување. Според извештајот на Euronews, системот е отворен во Лаврио, во регионот Атика.

Проектот е поддржан со инвестиција од 58,9 милиони евра, а според достапните податоци Daedalus се рангира на 31 место во светот. Намерата на грчките институции е со оваа инфраструктура да се зајакне домашниот технолошки капацитет и да се намали зависноста од странски пресметувачки ресурси.

Системот треба да им овозможи на универзитети, истражувачки центри, компании, јавни институции и здравствени организации да развиваат и тренираат напредни AI модели, да обработуваат големи количини податоци и да извршуваат сложени пресметувачки задачи во рамки на инфраструктура сместена во самата земја.

Особено значајна е можноста чувствителни и доверливи податоци да се обработуваат локално, со примена на национални и европски правила за безбедност и заштита на лични податоци. Тоа е важно за области како медицински истражувања, јавна администрација и сектори во кои управувањето со податоци е предмет на строги регулативи.

Позиционирање во европската инфраструктура

Daedalus располага со измерена пресметувачка моќ од 85,69 петафлопси, односно околу 85,69 квадрилиони операции со подвижна запирка во секунда. Ова ниво на перформанси е доволно за барачки задачи како тренирање AI модели, симулации и напредна анализа на податоци.

Иако системот претставува значајна технолошка надградба за Грција, тој не е наменет директно да се натпреварува со најголемите европски ексафлопс системи, чии перформанси надминуваат 1.000 петафлопси. Неговата вредност повеќе лежи во тоа што ѝ обезбедува на земјата сопствен пристап до сериозни пресметувачки ресурси и ја вклучува во поширокиот европски AI екосистем.

За домашната истражувачка и бизнис заедница, ваквата инфраструктура може да ги намали бариерите за пристап до пресметувачка моќ, да го олесни развојот на нови технолошки производи и да ја засили соработката со европските истражувачки мрежи. Воедно, Грција добива поголем простор самостојно да ги дефинира своите приоритети во примената на вештачката интелигенција.

Фокусот на енергетска ефикасност исто така е дел од проектот. Според рангирањето Green500 од јуни 2026 година, Daedalus се наоѓа на 23 место во светот според енергетските перформанси на суперкомпјутерите.

Технологија, управување и следни чекори

Суперкомпјутерот е изграден врз Nvidia Grace Hopper GH200 технологија и користи течно ладење, решение што треба поефикасно да се справи со топлинските оптоварувања кај високоперформансните системи. Поставен е во историската зграда на поранешна електрана во Технолошкиот и културен парк Лаврио, кој работи под надлежност на Националниот технички универзитет во Атина.

За управување и техничка експлоатација е задолжена грчката Национална инфраструктура за истражување и технологија, EDYTE, GRNET, која е одговорна и за реализацијата на проектот. Компанијата Hewlett Packard Enterprise ја испорачала и инсталирала пресметувачката опрема во вредност од 41 милион евра, додека Mainsys ги реализирала електромеханичките инсталации и конфигурацијата на дата центарот, со буџет од 17,9 милиони евра. Средствата доаѓаат од Recovery and Resilience Facility и EuroHPC.

Клучна улога во поврзувањето на Daedalus со бизнис секторот треба да има Pharos AI Factory, грчката AI фабрика, која е меѓу првите седум вакви иницијативи избрани од Европската Унија. Според тековниот план, поширокото обезбедување услуги за компании треба да започне во март 2027 година, по завршување на периодот на техничко тестирање и конфигурација.

Пристапот треба да комбинира пресметувачки ресурси со советодавна поддршка, алатки за комерцијализација, мрежи за соработка и акцелерациски програми. Стартапи и мали и средни компании се очекува да можат да користат дел од капацитетите без надомест, во рамки на европските правила за државна помош, додека за поголемите компании се разгледува модел на наплата според времето на користење. Финалните услови сè уште не се дефинирани.

Паралелно, Грција напредува и со плановите за втор суперкомпјутер во Козани, на Универзитетот во Западна Македонија. Одборот на EDYTE веќе одобрил почеток на јавна консултација за тендер за набавка и инсталација на пресметувачка опрема, системи за складирање и софтвер, со буџет од 21,57 милиони евра со вклучен ДДВ. Новиот систем треба да работи во зелен дата центар поврзан со RE Cloud мрежата на EDYTE, со фокус на вештачка интелигенција, cloud услуги и анализа на чувствителни податоци.