Вештачката интелигенција (ВИ) повеќе не е ограничена само на четботови, генерација на слики или автоматизација на административни задачи. Таа сè побрзо станува дел од воените технологии, а особено од новата генерација беспилотни летала кои можат самостојно да препознаваат цели, да навигираат низ комплексни средини и да носат одлуки за делување со минимална човечка интервенција.
Иако ваквите системи сè уште не се целосно автономни во најекстремната смисла на зборот, експертите предупредуваат дека технолошкиот напредок се движи многу побрзо од развојот на законите, меѓународните договори и етичките стандарди.
Војната во Украина го забрза развојот
Конфликтот во Украина стана најголемата лабораторија за современи беспилотни системи. Илјадници FPV дронови, автономни навигациски системи и алгоритми за препознавање цели секојдневно се тестираат во реални борбени услови.
Во последните месеци, повеќе компании претставија модели кои користат ВИ за автоматско следење на целта дури и кога GPS сигналот е заглушен или операторот ја губи врската со леталото. Наместо постојано да бидат управувани од човек, овие дронови можат самостојно да ја продолжат мисијата користејќи компјутерски вид и машинско учење.
Според анализата на Center for Strategic and International Studies (CSIS), токму автономијата ќе биде следната голема трансформација во модерното војување. Денешните воени дронови во најголем дел сè уште зависат од човечки оператор. Но, новите модели постепено ја намалуваат потребата од директна контрола.
Алгоритмите можат да препознаваат тенкови, оклопни возила, бродови или инфраструктурни објекти, да планираат оптимална рута до целта и да избегнуваат пречки или електронско попречување.
Токму ова отвора сериозно прашање: кој ја носи конечната одлука за употреба на сила?
Во својот став за автономните системи за оружје, Меѓународниот комитет на Црвениот крст (ICRC) предупредува дека човекот мора да остане централниот носител на одлуките кога станува збор за употреба на смртоносна сила. Според организацијата, целосната автоматизација може да доведе до ситуации во кои никој нема јасна одговорност за евентуални цивилни жртви.
Светот нема јасни правила
Додека компаниите инвестираат милијарди долари во развој на автономни системи, меѓународната регулатива значително заостанува.
Во рамките на Обединетите нации и Конвенцијата за одредени конвенционални оружја (CCW) веќе неколку години се водат разговори за таканаречените Lethal Autonomous Weapon Systems (LAWS). Сепак, државите сè уште немаат постигнато договор околу тоа дали ваквите системи треба целосно да се забранат или само строго да се регулираат.
Она што дополнително ја менува ситуацијата е фактот што повеќето технологии повеќе не се развиваат исклучиво во воената индустрија.
Напредокот кај компјутерскиот вид, големите јазични модели, обработката на слики и евтините графички процесори значително ги намалија трошоците за изградба на интелигентни беспилотни системи.
Во својата анализа за иднината на автономните вооружени системи, RAND Corporation предупредува дека демократизацијата на ВИ претставува еден од најголемите безбедносни предизвици во наредната деценија.
Не е само воено прашање
Автономните дронови имаат потенцијал да донесат значителни придобивки и во цивилниот сектор.
Тие можат да се користат за пребарување и спасување по природни катастрофи, инспекција на енергетска инфраструктура, земјоделство, мониторинг на пожари и испорака на медицински материјали во тешко достапни области.
Но, истите способности што им овозможуваат да функционираат без оператор отвораат и нови ризици. Колку системите стануваат посамостојни, толку поважно станува прашањето кој е одговорен кога алгоритмот ќе направи погрешна проценка.
Според Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), развојот на новите воени технологии веќе ги надминува постојните механизми за меѓународна контрола, што ја прави потребата од нови правила уште поитна.
Оваа содржина е генерирана со помош на вештачка интелигенција, но е внимателно проверена, уредена и дополнета од уредничкиот тим на IT.mk, со цел да обезбедиме точни, релевантни и квалитетни информации за читателите.
