Нова истрага откри шокантна вистина: американската влада не само што дозволувала, туку и активно помагала американски технолошки гиганти да им продаваат опрема за масовен надзор на кинеските полициски сили и разузнавачки служби. Оваа пракса трае повеќе од три децении, преку пет претседателски администрации, и покрај упатства за ризикот од злоупотреба за човекови права и национална безбедност. Истрагата на Associated Press, базирана на илјадници доверливи документи, покажува дека компании како Nvidia, Intel и Microsoft профитирале од овие продажби, додека Конгресот се бори со неуспешни обиди да ги затвори правните дупки кои го дозволуваат ова.
Откритието доаѓа во клучен момент, непосредно за време на средбата на американскиот претседател Доналд Трамп и кинескиот лидер Си Џинпинг. Додека Вашингтон ја обвинува Пекинг за сајбер-шпионажа и репресија, фактите укажуваат на парадокс: американската технологија е клучен дел од кинескиот систем за надзор, кој се користи за следење на милиони граѓани, вклучително и принудни логори во Синџијанг.
Корените на оваа соработка датираат од 1989 година, по крвавиот напад над демонстрантите на плоштадот Тјенанмен. Тогаш, САД воведоа забрана за продажба на нискотехнолошка полициска опрема, но таа не ги опфати напредните технологии како рутери, сервери и системи за препознавање на лице. Оваа празнина дозволи американски фирми да продолжат со бизнисот, а владата дури и да ги промовира.
Меѓу 2004 и 2013 година, американската Комерцијална служба организирала саеми и трговски мисии во Кина, фокусирани на продажба на безбедносни технологии. На пример, во 2004 година, тие поканија компании на изложба во Пекинг за “безбедносна опрема”, а во 2007 година организираа веб-семинар за “влез на пазарот на Кина за продажба на надзорни алати на јавниот сектор”. Документите покажуваат дека Министерството за трговија тогаш понудило стратегии за пазарот по цена од 35 долари, нагласувајќи можности за продажба на инфраструктура за безбедност на централната влада на Кина.
Овие активности се повторуваат низ годините. Во 2010 година, американскиот амбасадор во Кина ги промовираше бизнис можности во Синџијанг, регионот каде подоцна ќе се случат масовни репресии врз Ујгурите, муслиманското малцинство во земјата. Покрај тоа, во 2008 година, Министерството за трговија побара коментари за контрола на биометриски уреди, но не презеде ништо. Слични неуспеси се случија во 2014, 2015 и 2016 година, кога предлози за регулација на надзорната опрема беа одбиени поради “комплексност”.
Кои се компаниите кои профитираат
Истрагата детално ги набројува компаниите кои се вклучени. Во август 2025 година, Трамп објави договор со Nvidia и AMD за укинување на извозните контроли за напредни чипови кон Кина, во замена за 15 отсто од приходите. Nvidia тврди дека нивниот H20 AI чип не е дизајниран за полициски надзор, но експертите предупредуваат дека може да се користи за тренирање на AI модели за препознавање на лица.
Intel минатата година склучи партнерство со кинеска компанија за отпечатоци од прсти, а американската влада зеде 10 отсто удел во Intel вреден околу 11 милијарди долари. Оваа технологија се користи од санкционирани кинески фирми за биометриски надзор.
Гигантите за облак услуги, Microsoft и Amazon Web Services (AWS), обезбедуваат платформи кои кинеските компании ги користат за складирање на видео од надзор и тренирање на вештачка интелигенција. На пример, државната SDIC Contech побарала пристап до AWS и Azure за големи податоци во видео-надзор, додека Шангајскиот институт Qi Zhi барал 280.000 долари вредност на Azure OpenAI услуги. Дури и санкционираните Dahua и Hikvision, кинески лидери во надзорот, користат AWS за да нудат мрежен надзор во странство. Дополнително, Hikvision го промовира нивниот “HikCentral” систем, инсталиран на Azure.
Во 2024 година, Кина купила 20,7 милијарди долари опрема за производство на чипови од американски компании. Оваа продажба продолжи дури и по санкциите од 2019 година за злоупотреба во Синџијанг, каде американската технологија помогнала во идентификација на притворениците.
Пропусти во регулациите
Технолошките компании потрошиле стотици милиони долари на лоби во последните две децении за да влијаат на трговските закони поврзани со Кина. Во септември 2024 година, Конгресот четири пати се обиде да затвори дупки, како на пример Кина да “изнајмува” американски ВИ чипови преку cloud услуги за да ги заобиколи забраните. Сите предлози пропаднаа, вклучително и еден минатиот месец.
Во 2018 година, Конгресот го донесе Export Control Reform Act, давајќи му на Министерството за трговија власт над напредните технологии. Но, и покрај тоа, во 2021 година, поранешниот претседател Бајден издаде извршен указ кој ги опишува кинеските надзорни алати како “закани за човекови права”. Сепак, предлогот од 2024 година за ограничување на препознавање на лице и масовен надзор пропадна.
Конгресмени како Крис Смит изјавуваат “Мислам дека бевме наивни или соучесници во екстремна мера.” Сенаторот Рон Вајден додава: “Што е заедничко за сите тие компании? Огромен паричник.” Активистот Џоу Фенгсуо, преживеан од Тјенанмен, го нарекува ова “стратешка грешка на САД”, водена од профит.
Економски, продажбата создава работни места и го намалува дефицитот во трговијата, како што тврди Nvidia: “Продолжувањето на забраните само им користи на странските конкуренти и го поткопува трудот на претседателот Трамп за креирање работни места.” Но, ризикот е голем: технологијата може да се сврти против САД во иднина, особено во идните хибридни и сајбер војни.
Оваа содржина е генерирана со помош на вештачка интелигенција, но е внимателно проверена, уредена и дополнета од уредничкиот тим на IT.mk, со цел да обезбедиме точни, релевантни и квалитетни информации за читателите.
Стани премиум член и доби пристап до сите содржини, специјален попуст на над 2.200 производи во ИТ маркет, верификуван профил и можност за огласување на ИТ Огласник. Плус ќе го поддржиш медиумот кој го градиме цели 16 години!
Доколку веќе имаш премиум членство, најави се тука.
Пак тресите зелени. Кина денес има 20000% поразвиена технологија за надзор од било кој. Дај малце опрајте се…