Македонија доби мобилна апликација за лични документи и електронски услуги. Потенцијалот е значаен, но практичната корист засега има јасна граница: дигиталната лична карта и возачката дозвола сè уште не ги заменуваат физичките документи при полициска контрола.
Личната карта и возачката дозвола отсега можат да бидат достапни и на мобилен телефон, преку новата апликација „м.Услуги“ (m.Uslugi), промовирана на 28 октомври. Зад проектот стои Министерството за дигитална трансформација, а промоцијата ја водеше министерот Стефан Андоновски. Апликацијата е бесплатна, нејзиното користење е доброволно и е достапна за Android и iOS.
Со неа се отвора можност личните документи, дел од административните услуги и документите добиени од институциите да се користат преку еден мобилен интерфејс. Сепак, меѓу документ достапен на екран и документ што службеникот може да го провери и прифати постои важна разлика.
Токму од нејзиното надминување ќе зависи дали „м.Услуги“ ќе стане секојдневна алатка или апликација што граѓаните ќе ја инсталираат, ќе ја разгледаат и потоа ретко ќе ја отвораат.
Што добиваме со првата верзија?
Според официјалната страница на „м.Услуги“, во дигиталниот паричник можат да се додадат личната карта и возачката дозвола. Претставени се и три електронски услуги: образецот М1/М2 за пријава и одјава во задолжително социјално осигурување, потврдата за лични податоци во Централниот регистар на население и уверението М4 за регистрираните податоци за стажот, платите и надоместоците.
За поврзување на паричникот со сопствениот идентитет е потребен eID-профил на Националниот портал за е-Услуги. Пристапот до паричникот на телефонот се заштитува со личен шестцифрен ПИН. Предвидени се споделување документи преку QR-код и преглед на активностите.
На презентацијата, Андоновски ја нагласи разликата меѓу електронски документ и обична дигитална копија:
„Ова не е фотографија од личната карта, ниту ПДФ документ. Ова е електронска верзија на документот во мобилниот телефон“, рече министерот.
Најважното ограничување: полицијата засега бара физички документ
Граѓаните сè уште не треба да ги оставаат личната карта и возачката дозвола дома.
Како што објави САКАМДАКАЖАМ.МК на 29 октомври, Андоновски потврдил дека при полициско легитимирање ќе мора да се приложат физичките документи, додека се работи на потребните измени на прописите.
Тоа е суштинско ограничување за услуга што во јавноста лесно може да се разбере како замена за пластичната картичка. За граѓанинот, најочигледната придобивка од лична карта на телефон е можноста да се идентификува без да носи уште еден предмет. Додека физичкиот документ и понатаму е потребен во таква основна ситуација, дигиталниот паричник останува дополнителна погодност.
Затоа институциите треба јасно да објават каде документите се прифаќаат, за кои постапки и под кои услови. Граѓанинот не би требало на шалтер да открива дали апликацијата што ја промовира државата ќе му заврши работа.
Каде може да биде вистинската корист?
Најголемиот потенцијал е во завршувањето административни постапки преку телефон.
Ако корисникот може да побара документ, да го добие и да го употреби во следната постапка без печатење, фотокопирање и одење во институција, придобивката е конкретна: помалку потрошено време, помалку трошоци и помалку зависност од работното време на шалтерите.
Но ако електронски добиениот документ потоа мора да се испечати и физички да се однесе на друго место, дигитализацијата завршила на половина пат. Мобилната апликација го олеснила пристапот, а административната обврска останала.
На промоцијата, Андоновски најави постепено префрлање на најкористените услуги од националниот портал во апликацијата. Според неговите изјави, интегрираните плаќања се функционалност на која допрва се работи, што е важно и за проширувањето со услуги за кои се наплаќа административна такса.
Оттука, бројот на достапни документи ќе биде помалку важен од бројот на постапки што навистина ќе можат да се завршат од почеток до крај.
Помалку откриени податоци може да биде голема предност
На презентацијата беше демонстрирано и селективно споделување податоци. Примерот што го посочи Андоновски е потврдување полнолетство без откривање на адресата, бројот на документот и останатите информации од личната карта.
Ова е една од посуштинските можни придобивки. Во ситуација во која треба да докажеме само еден факт за себе, покажувањето на целиот документ открива повеќе информации отколку што се потребни.
Практичната вредност, сепак, ќе зависи од тоа дали примателите ќе можат да ја проверат таквата потврда и дали ќе престанат да бараат целосни копии од документите кога тие не се неопходни. Контролата врз споделувањето треба да функционира и во реална постапка, со јасно барање и разбирлива согласност.
Довербата ќе се гради и по промоцијата
Официјалната страница наведува шифрирана комуникација, заштитена инфраструктура и контролиран пристап до податоците. Тоа се наведени заштитни мерки, а нивната ефикасност не може независно да се оцени само од промотивниот опис.
За ваков систем е потребна трајна транспарентност: разбирливи објаснувања што се случува при губење телефон, како се ограничува пристапот и како се пријавува сомнителна активност. Јавно достапни информации за независни безбедносни проверки дополнително би помогнале во градењето доверба.
Подеднакво важна е и достапноста. Лицата без соодветен телефон или без доволно дигитални вештини треба да задржат функционален пристап до услугите и да добијат помош при преминот кон новиот систем.
Корисен почеток со ограничена непосредна вредност
„м.Услуги“ има оправдана цел и потенцијал да реши реални проблеми. Мобилен пристап до јавни услуги и поголема контрола врз личните податоци се придобивки што заслужуваат поддршка.
Сепак, во почетната фаза користа од самата дигитална лична карта е ограничена. Таа е на телефонот, но сè уште не ја презема целосно улогата поради која ја носиме физичката картичка. За корисниците на достапните електронски услуги, придобивката може да биде понепосредна.
Успехот ќе треба да се мери со прифатени дигитални документи, завршени постапки и заштедени посети на шалтер. Најубедливата препорака за апликацијата ќе биде искуството на граѓанин кој преку неа завршил работа за која претходно морал да земе слободен ден.
Дискусија
Уште никој не искоментирал на темава, биди прв...