„Системот е паднат“ – најважните владини сајтови со невалиден сертификат веќе 2 дена

„Системот е паднат“ е најпознатата фраза во македонската јавна администрација која најчесто граѓаните ја слушаат откако ќе изгубат драгоцено време чекајќи на некој шалтер, со пар пројавувања на „само да прашам“ ситуации од сограѓани во меѓувреме. И, тоа е тоа, паднат систем = изговор за сите технички проблеми. Никаква одговорност, никакво извинување, никакви мерки за да не се случи ситуацијата повторно…

Како граѓани сме ги слушнале сите можни технички проблеми интерпретирани од шалтерските работници, од – „нема интернет“ до „кај мене не работи системот, оди на друг шалтер““… a денеска, со посета на најважните владини сајтови Uslugi.gov.mk и EID.mk кој воедно се користи и за логирање на Vakcinacija.mk – најпопуларниот владин сајт во изминатите две години поради пандемијата, јавната администрација има нов, прилично модерен изговор веќе 2 дена: „SSL сертификатот ни е истечен“.

Ако граѓаните во последните два дена се упатиле на Uslugi.gov.mk – Националниот портал за електронски услуги, ќе бидат пречекани од ваква порака:

Што всушност е порака која се добива кога SSL (Secure Sockets Layer) сертификатот на еден сајт е истечен. Пораката гласи:

Вашата врска не е приватна

Напаѓачите можеби се обидуваат да ги украдат вашите информации од uslugi.gov.mk (на пример, лозинки, пораки или кредитни картички)

Истата порака ќе се добие и ако се посети сајтот EID.mk кој е посредник-сајт до eID услугата која служи за електронска идентификација и претставува кориснички профил за конкретно физичко лице, практично негова електронска лична карта.

Проблемот се пренесува и на Vakcinacija.mk

Ако не ви е доволно застрашувачки што директните линкови на Uslugi.gov.mk – најважниот сајт кој треба да ги обедини сите владини услуги на едно место, а воедно и сајтот за дигитален идентитет го прават ова, можеби на ИТ хоророт кој се случува малку повеќе страв ќе влее тоа што и најпопуларниот владин сајт во последните години поради COVID пандемијата – Vakcinacija.mk, исто така е афектиран од неажурноста и неодговорноста на оние што го оддржуваат EID.mk – а во меѓувреме и тие што го оддржуваат Vakcinacija.mk не преземаат ништо за ова, бидејќи нели, тоа не е во нивен сектор, а одговорно би било од нивна страна да го оневозможат линкот до EID.mk додека не се среди ситуацијата со сертификатот.

На самиот сајт Vakcinacija.mk, граѓаните имаат две можности – 1) Да се најават со корисничко име и 2) да се најават преку Порталот за е-услуги… на чиј клик се пренасочуваат до EID.mk, како тоа функционира за да не кликате, искликавме за вас и може да го видите во видеото:

Македонија = земја на информатичари теоретичари

На кратко главните случувања во дигитализацијата на државата во последните две години изгледаат вака:

• Пред две години хакирање беше инволвирано во најважниот демократски процес – изборите,
• Сајтот и мејл системите на министерство за здравство беа хакирани во јули, 2020-та,
• во октомври, 2021 актуелна беше темата за манипулации со сертификатите за COVID каде што Хитлер и Sponge Bob излегоа со валидни COVID сертификати,
• во истиот месец пишувавме и за тоа дека на Uslugi.gov.mk (дали напоменавме дека ова е најважниот веб сајт во процесот на дигитализација на земјата?!) има линк кој води до тајландски сајт за е-трговија и откако уредно го пријавивме проблемот, по негово јавно објавување, беа потребни само 20-тина дена да се тргне линкот. :/
• Сајтот на zdravstvo.gov.mk, сајт кој во сред пандемија на луѓето им е важен и на кој бараат веродостојни информации за да се справат со коронавирусот, со месеци функционира без валиден SSL сертификат – http://zdravstvo.gov.mk…

Сето ова, од техничка гледна точка е многу страшно – особено ако се земе предвид дека повеќето од горенаведените работи се прилично едноставни, задолжителни работи на секој веб проект, а и дека сме 2022-ра година каде што интернетот и дигиталните услуги се дел од нашето секојдневие.

И додека во меѓувреме (бидејќи нели на муабет секогаш сме во тек со последните случувања и трендови), актуелизираме тема за заштита на лични податоци преку семинари, обуки и воведување на нови закони со куп бирократија, АЗЛП (Агенција за заштита на лични податоци) воведува инспекциски надзори преку автоматизирани алатки за проверка на комерцијални веб сајтови дали биле во согласност со регулативата, се поставуваат политики за колачиња, најважните владини сајтови си тераат без валидни сертификати, без политика за колачиња, без проверки за каде сѐ линкуваат и без редовно техничко ажурирање.

Текстов, ќе го завршиме на ист начин како што го завршивме и текстот за COVID сертификатите:

Ако го земеме во предвид фактот дека 28 дена официјално никој не реагира и не го корегира линкот на еден од најважните е-владини сајтови…. страв ни е да помислиме што е со нашите лични податоци во системите дел од оваа инфраструктура.