Во еден од најиновативните потези во современата политика, Албанија стана првата земја во светот што назначи виртуелна министерка создадена со помош на вештачка интелигенција (ВИ). Минатата недела премиерот Еди Рама ја претстави Диела, ВИ ентитет кој ќе надгледува јавни набавки и ќе помогне во борбата против корупцијата. Објавена на партиски конгрес, оваа одлука предизвика глобални реакции и шпекулации за иднината на владите во дигиталната ера. Диела, чие име е женска форма на албанскиот збор за „сонце“, не е физичко лице, туку код и пиксели дизајнирани за транспарентност и ефикасност во владините процеси.
Која е Диела и каква ќе биде нејзината улога
Рама ја опиша Диела како „прв член на владата што не е физички присутен, но е виртуелно создаден од вештачка интелигенција“. Првично лансирана во јануари 2025 година како виртуелен асистент на платформата е-Албанија, Диела помагаше на граѓаните и бизнисите со државни услуги. Сега, како министерка, нејзината улога е проширена за да надгледува јавни набавки, анализира податоци за откривање корупција и обезбедува фер процеси. Диела е „неподмитлива“, што ја прави идеална за чувствителни области каде човечкиот фактор често доведува до злоупотреби.
Диела е напреден ВИ систем базиран на модели слични на оние од OpenAI или Google, но прилагодени за албанскиот јазик и правни рамки. Таа може да обработува огромни количества податоци, да детектира аномалии во тендерите и да генерира извештаи во реално време. Ова ја прави поефикасна од човечки министри во одредени задачи, особено во анализирањето на сложени финансиски податоци. Албанија веќе има силна дигитална инфраструктура, со над 95 проценти од јавните услуги достапни преку е-Албанија, што ја прави земјата лидер во регионот по дигитална трансформација.
Корупцијата како мотивација
Одлуката за назначување на Диела доаѓа во време кога Албанија се стреми кон членство во ЕУ, каде корупцијата останува клучен проблем. Според индексот за перцепција на корупцијата на Transparency International за 2024 година, Албанија е рангирана на 98 место од 180 земји. Рама верува дека Диела ќе помогне да се подобри оваа позиција со автоматизација на процесите и намалување на човечкиот фактор. „Диела е сонцето што ќе го осветли мракот на корупцијата“, изјави тој, додавајќи дека ова е дел од поширок план за интегрирање на ВИ во владата.
Додека албанските политички аналитичари ја пофалија иницијативата како иновативна, но опозицијата, предводена од Демократската партија, ја критикува како еден „трик“ што нема да реши системски проблеми. Тие прашуваат како ќе се надгледува самата Диела и дали нејзините алгоритми се доволно транспарентни. На меѓународно ниво, експерти од ЕУ ја гледаат како потенцијален модел за други земји, особено за борба против корупција во јавниот сектор.
Албанија по примерот на Естонија и Сингапур
Назначувањето на Диела не е прв случај на употреба на технологија во политика – Естонија и Сингапур имаат дигитални влади – но Албанија е пионер со виртуелен министер. Ако Диела успее, може да инспирира други земји да воведат ВИ во владините структури, намалувајќи корупција и зголемувајќи ефикасност.
Сепак, постојат етички прашања: Дали ВИ може да замени човечка одговорност? Како ќе се обезбеди транспарентност во алгоритмите? Експерти од Amnesty International предупредуваат за потенцијални ризици, како надзор врз граѓаните преку ВИ.
Оваа содржина е генерирана со помош на вештачка интелигенција, но е внимателно проверена, уредена и дополнета од уредничкиот тим на IT.mk, со цел да обезбедиме точни, релевантни и квалитетни информации за читателите.
Стани премиум член и доби пристап до сите содржини, специјален попуст на над 2.200 производи во ИТ маркет, верификуван профил и можност за огласување на ИТ Огласник. Плус ќе го поддржиш медиумот кој го градиме цели 16 години!
Доколку веќе имаш премиум членство, најави се тука.
Brainster 
