Од утре, 2 август 2025 година, Европската Унија започнува со примена на значаен дел од својот амбициозен Закон за вештачка интелигенција (AI Act), воведувајќи построг надзор и јасни правила за сите кои развиваат или користат системи базирани на вештачка интелигенција на европскиот пазар. Овој чекор означува крај на периодот во кој технологијата се развиваше во голема мера нерегулирано и поставува темели за она што многумина го нарекуваат идна глобална норма.
Иако Законот за вештачка интелигенција беше официјално објавен и стапи на сила во текот на летото 2024 година, неговата примена е етапна. Токму од 2 август 2025 година, на сила стапуваат клучните обврски за моделите со општа намена (GPAI), како што се популарните ChatGPT на OpenAI, Gemini на Google и други слични јазични модели, но и обврските поврзани со управувањето и надзорот.
Што точно се менува од 2 август?
Главната промена е воспоставувањето на јасна структура за надзор. Сите земји членки на ЕУ имаат обврска до овој датум да ја известат Европската комисија за тоа кои национални тела ќе бидат задолжени за спроведување и контрола на регулативата. Овие тела ќе имаат моќ да вршат ревизии, да бараат документација и да изрекуваат санкции, со што сите провајдери на AI решенија ќе бидат ставени под лупа.
За компаниите кои развиваат или имплементираат системи со вештачка интелигенција, ова значи дека ќе мора да се придржуваат до строги барања за транспарентност, управување со ризик и квалитет на податоците. Особено под удар ќе бидат системите кои се класифицирани како „високоризични“, како оние што се користат во критична инфраструктура, вработување, здравство или спроведување на законот.
Еден од најважните аспекти е екстериторијалната природа на законот. Регулативата ќе важи за секој производ или услуга со вештачка интелигенција што се нуди на пазарот на ЕУ, без разлика каде е лоцирана компанијата што го развила. Ова значи дека и македонските компании кои работат за клиенти од ЕУ или ги нудат своите AI решенија таму, ќе мора целосно да се усогласат со правилата.
Казни кои не се за занемарување
Европската Унија е сериозна во намерата да обезбеди почитување на Законот. Предвидените казни за неусогласеност се меѓу највисоките во регулаторната пракса. Компаниите кои ќе ги прекршат правилата за забранети практики на вештачка интелигенција (како социјално бодување или манипулативни техники) се соочуваат со казни до 35 милиони евра или 7% од вкупниот годишен глобален приход, во зависност од тоа која сума е повисока. За други прекршувања, казните се движат до 15 милиони евра или 3% од глобалниот приход.
Овие бројки испраќаат јасна порака до технолошките гиганти, но и до сите помали играчи на пазарот, дека игнорирањето на новите правила нема да биде опција.
Целта е доверба и безбедност, а не сопирање на иновациите
Иако дел од индустријата изрази загриженост дека строгата регулатива може да ги забави иновациите, официјалниот став на Брисел е дека целта е токму спротивната. Со поставување на јасни и предвидливи правила, ЕУ сака да изгради доверба кај корисниците и бизнисите, што на долг рок би требало да го поттикне прифаќањето и развојот на безбедна и етичка вештачка интелигенција.
Законот за вештачка интелигенција е првиот сеопфатен обид во светот за системско регулирање на оваа моќна технологија. Како што GDPR стана глобален стандард за заштита на податоците, се очекува и AI Act да го постави темпото и насоката за регулација на вештачката интелигенција на глобално ниво. Почнувајќи од утре, првите чекори кон таа нова реалност стануваат обврзувачки. Останува да се види колку брзо компаниите и националните власти ќе се прилагодат на новата ера на надзор.
Стани премиум член и доби пристап до сите содржини, специјален попуст на над 2.200 производи во ИТ маркет, верификуван профил и можност за огласување на ИТ Огласник. Плус ќе го поддржиш медиумот кој го градиме цели 16 години!
Доколку веќе имаш премиум членство, најави се тука.
